Swarzędz ma już 381 lat!

28 sierpnia br. mija dokładnie 381 lat od lokacji naszego miasta. 28 sierpnia 1638 roku w Kórniku, ówczesny właściciel Swarzędza, Zygmunt Grudziński wystawił dokument lokacyjny. Miastu nadano początkowo nazwę Grzymałów – od herbu Grudzińskiego – Grzymała.

564

Zabiegi mające na cele utworzenie w swoich dobrach miasta, Zygmunt Grudziński rozpoczął już wiele lat wcześniej. W czerwcu 1621 roku zawarł umowę z gminą żydowską z Poznania, na mocy której część Żydów z przeludnionego Poznania mogła osiedlić się w dobrach Grudzińskiego. Właściciel  „klucza swarzędzkiego” wydał 3 czerwca 1621 roku Przywilej dla Żydów,  zapewniając im utworzenie gminy filialnej  w swoich włościach i stwarzając im zdecydowanie lepsze warunki bytowania niż w Poznaniu oraz nadał wiele swobód. Po 1621 roku rozpoczęło się zasiedlanie terenów swarzędzkich.  Żydzi poznańscy nie byli jednak pierwszymi osadnikami w dobrach Grudzińskiego, istniała  bowiem już wcześniej osada, którą poświadczają XIV – wieczne źródła. Grudziński ulokował Żydów jednak nie we wsi, ale obok niej, chcąc doprowadzić do utworzenia miasta, które z czasem uzyskałoby lokację. Oprócz Żydów  w dobrach swarzędzkich pojawili się wkrótce i Niemcy – protestanci. Dziedzic Swarzędza przyjmował ich dość chętnie, bo sam był luteraninem. Niemieccy emigranci zaczęli osiedlać się w Swarzędzu około 1628 roku.  Zygmunt Grudziński w napływie Żydów i protestantów widział szansę utworzenia w swoich dobrach dużego ośrodka rzemieślniczego. Stąd zapewne decyzja o lokacji miasta w 1638 roku.

Akt lokacyjny Grzymałowa (Swarzędza) z  1638 roku  był specyficzny z uwagi na fakt, że mocno podkreślał swobodę wyznaniową jaka miała panować w naszym mieście. Początek dokumentu brzmi następująco:

 Zygmunt z Grudna Grudziński, wojewoda w Kaliszu, starosta w Środzie i Mieście, hrabia w Kórniku, dóbr Złotowa, Krainy, Bnina, Grzymałowa oraz ich mieszkających i w 50 innych w nich się znajdujących pod Pańską Opieką i ręką dziedziczny Pan.

Wszem i wobec i każdemu z osobna, jakiego stanu i dostojeństwa by mógłby być, nadaje razem z moją kochaną, wierną małżonką i paniczami za poprzednio dobrze obmyślanym porozumieniem, przy dobrym zdrowiu i dobrej woli: Mieszkańcy i obywatelki chrześcijańskiego imienia, w naszym nowo wybudowanym mieście Grzymałowie, tak obecnie mieszkający jako i później przebywający i tamże się osiedlający, zostaną zwolnieni od pracy poddanego jako na wieczne czasy obdarzeni przywilejem wolnego miasta zwyczajnego, posiadając nie tylko łaskawość, ale jako wolni obywatele ale i uprzywilejowani jako następuję. W tym miejscu występuje wyliczenie 33 punktów Aktu lokacyjnego. Na końcu dokumentu znajduje się adnotacja:

Działo się to i dano w naszym zamku z Kórniku dnia 28 sierpnia 1638 roku

Sigismundus de Grudna Grudziński wojewoda kaliski

Dokument lokacyjny znajduje się w zasobach Archiwum Państwowego w Poznaniu.

Źródło: „Dzieje Swarzędza”, pod red. S. Nawrockiego,

„Żydzi w Swarzędzu”, praca zbiorowa, dodatek do Tygodnika Swarzędzkiego.